Zez

Dwoje oczu, jeden oglądany przedmiot

Kiedy dziecko patrzy na zabawkę, oboje oczu powinno kierować się na ten sam cel. Przy zezie jedno oko może odchylać się do nosa, do skroni, w górę lub w dół. Odchylenie bywa widoczne stale albo tylko od czasu do czasu.

Nie każde skierowanie oczu do środka jest zezem. Podczas patrzenia na bliski przedmiot oczy naturalnie zwracają się ku sobie. Problemem jest niezgodne ustawienie względem tego, na co dziecko patrzy.

Zez nie jest wyłącznie kwestią wyglądu. Może wpływać na współpracę oczu, ocenę głębi i rozwój widzenia. Nie jest też synonimem niedowidzenia: u części dzieci z zezem ostrość obu oczu jest podobna, a niedowidzenie może wystąpić bez widocznego zeza.

Dlaczego małe dziecko nie zgłasza dwóch obrazów?

Rozwijający się mózg może ograniczać udział obrazu jednego oka. Dzięki temu dziecko nie musi odczuwać dwojenia, choć współpraca oczu nie jest prawidłowa. Brak skargi nie zastępuje badania.

Ocenia się widzenie każdego oka, wadę wzroku, kierunek i wielkość odchylenia oraz ruchy oczu. Plan zależy od przyczyny. Może obejmować okulary, leczenie niedowidzenia, odpowiednio dobrane ćwiczenia, pryzmaty lub zabieg; nie wszystkie te metody są właściwe w każdym rodzaju zeza.

Nowy, nagły zez wymaga pilnej oceny, zwłaszcza z dwojeniem, bólem głowy, opadnięciem powieki lub innymi objawami. Nie należy czekać, aż dziecko „nauczy się patrzeć prosto”.

Opis zaburzenia musi uwzględniać warunki patrzenia

Zez oznacza nieprawidłową relację osi widzenia względem wspólnego celu. Samo określenie „nierównoległe osie” jest skrótem niewystarczającym do opisu bliży, ponieważ prawidłowa konwergencja również zmienia ich wzajemny kierunek.

Podział obejmuje kierunek odchylenia, jawność, stałość, naprzemienność, zależność od kierunku spojrzenia i oka fiksującego oraz związek z akomodacją. Są to różne osie klasyfikacji; zez może być jednocześnie zbieżny, okresowy i częściowo akomodacyjny.

Motoryka i czucie

Kąt odchylenia nie określa sam ostrości ani funkcji obuocznych. Wczesny konflikt może prowadzić do supresji lub adaptacji korespondencji. Niedowidzenie jest możliwym następstwem nierównego rozwoju, ale nie konieczną cechą każdego zeza.

Badanie obejmuje korekcję refrakcji, ostrość, testy zasłaniania i pomiary kąta, ruchomość oraz ocenę czuciową. Warunki dali i bliży, bodziec i rozdzielenie obrazów wpływają na wynik. Nie należy porównywać różnych metod bez uwzględnienia tych różnic.

Rozpoznanie przyczyny poprzedza wybór metody

Nagły początek wymaga różnicowania przyczyn okulistycznych, neurologicznych i oczodołowych. Współbieżność sama nie wyklucza istotnej przyczyny nabytej. Z kolei długoletnie odchylenie może ulec dekompensacji.

Cele leczenia mogą obejmować wyrównanie osi, ograniczenie dwojenia, rozwój funkcji obuocznych i leczenie towarzyszącej ambliopii. Nie należy przedstawiać jednego wyniku jako dowodu osiągnięcia wszystkich pozostałych.