Zez pionowy (hipertropia, hipotropia)

Jedno oko ustawia się wyżej lub niżej

Przy zezie pionowym oczy nie kierują się na cel na tej samej wysokości. W opisie może pojawić się „hipertropia”, czyli odchylenie danego oka ku górze, lub „hipotropia”, czyli ku dołowi.

Te nazwy mówią o ustawieniu, a nie o konkretnej przyczynie. Problem może wiązać się z działaniem mięśni, ich unerwieniem, ograniczeniem ruchu albo innymi zaburzeniami. Może też współistnieć z odchyleniem poziomym.

Dlaczego dziecko przechyla głowę?

Niektóre ustawienia głowy pozwalają zmniejszyć rozchodzenie obrazów. Dziecko może więc stale pochylać głowę na jedną stronę lub ustawiać brodę inaczej. W ten sposób dziecko może sobie ułatwiać widzenie.

Nie należy jednak rozpoznawać przyczyny z samego przechylenia. Badanie sprawdza ruchy oczu w różnych kierunkach, kąt, widzenie i reakcję na zmianę położenia głowy. Brak dwojenia u małego dziecka nie wyklucza zaburzenia.

Jeżeli odchylenie lub dwojenie pojawiło się nagle, potrzebna jest pilna ocena. Szczególnie ważne są towarzyszące ból głowy, uraz, opadnięcie powieki lub objawy neurologiczne. Dawnego ustawienia głowy nie należy natomiast na siłę korygować bez ustalenia, czemu służy.

Relacja pionowa zależna od warunków

Hipertropia i hipotropia opisują pionową relację osi widzenia. Ten sam względny układ można opisać względem prawego lub lewego oka, dlatego zapis powinien wskazywać stronę oraz warunki fiksacji. Nie jest to rozpoznanie etiologiczne.

Pomiar obejmuje pozycję pierwotną, spojrzenia boczne, górę i dół, a w odpowiednich przypadkach przechylenie głowy. Istotne są także skręt, ruchomość, wywiad i ewentualne ograniczenia mechaniczne.

Wzorzec pomaga, ale nie rozstrzyga sam

Niedowład mięśnia skośnego górnego może powodować charakterystyczną zależność pionowego odchylenia od kierunku spojrzenia i przechylenia głowy. Test trzech kroków został jednak opracowany dla określonych warunków pojedynczego niedowładu. Inne zaburzenia, wcześniejsza operacja lub zajęcie wielu mięśni mogą dawać podobny wynik.

Nie należy więc zamieniać dodatniego objawu Bielschowsky’ego na pewne rozpoznanie porażenia nerwu IV. Potrzebne jest różnicowanie między innymi przyczyn restrykcyjnych i ośrodkowych.

Pryzmat może w wybranych warunkach ograniczyć dwojenie, ale zależność kąta od spojrzenia ogranicza prostą korekcję. Plan odnosi się do przyczyny i funkcjonalnie ważnych kierunków patrzenia. Wielkość pionowego kąta, ustawienie głowy i subiektywne dwojenie są osobnymi miarami wyniku.