Niedowidzenie zezowe

Gdy oczy nie patrzą na ten sam cel

Przy zezie oczy nie ustawiają się zgodnie na oglądanym przedmiocie. Do mózgu docierają obrazy, które trudno połączyć. U małego dziecka układ wzrokowy może ograniczać udział obrazu z jednego oka, aby zmniejszyć ten konflikt.

Jeżeli dziecko stale korzysta głównie z drugiego oka, widzenie oka zezującego może rozwijać się słabiej. Tak powstaje niedowidzenie zezowe. Dziecko nie robi tego świadomie i zwykle nie potrafi powiedzieć, że „wyłącza” jeden obraz.

Nie każde dziecko z zezem ma niedowidzenie. Jeżeli do patrzenia wybiera raz jedno, raz drugie oko, ostrość może być podobna. Nadal trzeba jednak sprawdzić każde oko i ich współpracę.

Po co okulary, skoro widać przede wszystkim zez?

U dziecka z zezem może występować także wada wzroku. Jej skorygowanie daje oczom lepszy obraz i może pomóc w rozwoju widzenia. W niektórych rodzajach zeza okulary wpływają również na ustawienie oczu, ale nie działa to tak samo przy każdym zezie.

Jeśli samo noszenie odpowiednich okularów nie wystarcza, dobiera się dalsze leczenie niedowidzenia. Może ono obejmować zasłanianie lepiej widzącego oka. Czas i sposób stosowania ustala się na podstawie wyników, a nie wyglądu zeza na zdjęciu.

Czy operacja zeza kończy leczenie?

Operacja może poprawić ustawienie oczu. Nie sprawia jednak sama przez się, że słabiej widzące oko natychmiast zaczyna rozpoznawać wszystkie szczegóły. Leczenie niedowidzenia i postępowanie dotyczące ustawienia oczu mają powiązane, lecz różne cele.

Dlatego kontrole są potrzebne także wtedy, gdy oczy wyglądają już na proste. Ważne jest nie tylko to, gdzie patrzą, ale również jak widzi każde z nich.

Konflikt obuoczny i nierówny udział oczu

Niedowidzenie zezowe rozwija się w warunkach nieprawidłowego ustawienia osi widzenia i nierównego wykorzystania informacji z oczu. Adaptacje czuciowe ograniczają konflikt obrazów. Supresja opisuje jednak udział oka w warunkach obuocznych, natomiast niedowidzenie obejmuje deficyt funkcji mierzony również jednoocznie. Te pojęcia nie są wymienne.

Stała preferencja jednego oka sprzyja asymetrii rozwoju. Naprzemienne ustalanie celu może ograniczać tę asymetrię, lecz nie dowodzi prawidłowej stereopsji. Ocena wymaga osobnych pomiarów ostrości, ustawienia, refrakcji i funkcji obuocznych.

Co rzeczywiście wykazało leczenie optyczne?

W prospektywnym badaniu kohortowym PEDIG z 2012 roku obserwowano 146 wcześniej nieleczonych dzieci w wieku od 3 do poniżej 7 lat. Obejmowało ono niedowidzenie zezowe i mieszane zezowo-anizometropowe. Po leczeniu optycznym średnia poprawa ostrości oka niedowidzącego wyniosła 2,6 rzędu; u 32% spełniono przyjęte kryterium ustąpienia niedowidzenia.

Nie było to losowane porównanie okularów z brakiem leczenia. Wyniki opisują wybraną populację i określony protokół kontroli. Nie stanowią prognozy dla każdego dziecka. Poprawa ostrości występowała także bez poprawy ustawienia oczu, co pokazuje odrębność tych wyników.

Jak interpretować efekt operacji?

Zmiana geometrii ustawienia nie usuwa automatycznie utrwalonych zaburzeń przetwarzania wzrokowego. Po operacji mogą utrzymywać się deficyt ostrości, supresja lub nieprawidłowa korespondencja siatkówkowa. Z drugiej strony poprawa ostrości przed operacją nie oznacza, że odchylenie motoryczne zniknie.

Plan powinien więc rozróżniać cele czuciowe i motoryczne oraz uwzględniać współistniejącą refrakcję. Ocena kąta i warunków obuocznych jest istotna zarówno w przygotowaniu postępowania, jak i w kontroli jego wyniku.