Dwojenie

Jeden przedmiot, dwa obrazy

Dziecko patrzy na jedną zabawkę, ale widzi dwie. Obrazy mogą leżeć obok siebie, jeden nad drugim albo ukośnie. Takie doświadczenie nazywa się dwojeniem lub podwójnym widzeniem.

Jedną z przyczyn jest ustawienie oczu w różnych kierunkach. Każde oko przekazuje wtedy obraz przedmiotu w innym położeniu, a mózg nie łączy ich w jeden. To dwojenie obuoczne. Podczas badania zwykle znika po zasłonięciu dowolnego z oczu.

Bywa też, że obraz rozdwaja się podczas patrzenia tylko jednym okiem. Wtedy przyczyny szuka się również w samym oku, na przykład w sposobie skupiania światła. To inna sytuacja niż nieprawidłowe ustawienie dwojga oczu.

Dlaczego małe dziecko może się nie skarżyć?

Rozwijający się mózg potrafi ograniczać odbiór jednego z dwóch niezgodnych obrazów. Dziecko może więc mieć zez, a nie zgłaszać dwojenia. Brak skargi nie dowodzi, że oba oczy widzą równie dobrze lub prawidłowo współpracują.

Starsze dziecko może zamykać jedno oko, przekrzywiać głowę albo mówić, że linijki tekstu się rozchodzą. Warto opisać, od kiedy to występuje i czy dotyczy patrzenia z bliska, daleko lub w konkretną stronę.

Kiedy potrzebna jest szybka pomoc?

Nowe, nagle powstałe dwojenie wymaga pilnej oceny medycznej. Jeżeli towarzyszą mu silny ból głowy, nierówne źrenice, opadnięcie powieki, uraz lub inne nowe objawy neurologiczne, potrzebna jest natychmiastowa pomoc. Nie należy czekać, czy problem ustąpi po samodzielnych ćwiczeniach.

Istnieje także prawidłowe rozdwajanie przedmiotów, na których w danej chwili nie skupiamy wzroku. Zwykle go nie zauważamy. Nie jest ono wyjaśnieniem, które można bez badania przypisać nowemu, dokuczliwemu objawowi u dziecka.

Najpierw ustal, z którego układu pochodzi objaw

Dwojenie obuoczne jest związane z niezgodnym ustawieniem osi widzenia i sposobem lokalizowania obrazów. Ten sam obiekt pobudza miejsca siatkówek, których obrazy nie zostają połączone w jedno spostrzeżenie. Zasłonięcie jednego oka usuwa wówczas jeden z obrazów.

Dwojenie jednooczne utrzymuje się przy obserwacji jednym okiem. Częste są mechanizmy optyczne, związane między innymi z refrakcją, powierzchnią oka lub soczewką. Podział jednooczne–obuoczne porządkuje diagnostykę, ale sam nie rozpoznaje przyczyny ani nie rozstrzyga o jej powadze.

Ustawienie oczu nie jest jedyną informacją

Ocena obejmuje początek i przebieg objawu, kierunek rozdzielenia obrazów, zależność od kierunku spojrzenia, dali i bliży oraz ewentualną zmienność. Badanie ruchomości, testy zasłaniania i pomiary pryzmatyczne pomagają powiązać skargę z odchyleniem.

Nabyte zaburzenie ruchomości u osoby z wcześniej prawidłowym widzeniem obuocznym łatwo wywołuje dwojenie. Przy zezie rozwijającym się wcześnie mogą wystąpić adaptacje czuciowe, w tym supresja, czyli ograniczenie udziału obrazu jednego oka. Stąd widoczny zez nie musi oznaczać odczuwanego dwojenia.

Dwojenie, konfuzja i fizjologia

W dwojeniu pojedynczy przedmiot jest lokalizowany w dwóch miejscach. Konfuzja oznacza nakładanie się różnych przedmiotów w jednym kierunku widzenia. Te zjawiska mogą współistnieć, lecz nie są synonimami.

Fizjologiczne dwojenie obiektów znajdujących się poza zakresem fuzji jest częścią prawidłowego widzenia. Rozpoznanie tego mechanizmu wymaga zgodności okoliczności i badania; nie może służyć do automatycznego uspokajania pacjenta z nagłym objawem.

Od wzorca objawu do rozpoznania

Przykład objaśniający: ograniczenie odwodzenia jednego oka może powodować większe rozdzielenie obrazów podczas patrzenia w stronę działania osłabionego mięśnia. Pomiar w jednym kierunku nie opisuje wtedy całego zaburzenia. Trzeba zestawić odchylenia w różnych kierunkach spojrzenia z ruchomością i wywiadem.

Taki wzorzec pomaga lokalizować problem, ale sam nie rozstrzyga, czy wynika on z uszkodzenia nerwu, ograniczenia mechanicznego czy innego procesu. Ostre dwojenie należy traktować jako sygnał wymagający diagnostyki. Objawy źreniczne, ból głowy i inne nieprawidłowości neurologiczne zwiększają pilność. Opis samoistnego ustępowania niektórych porażeń u dorosłych nie stanowi schematu postępowania dla dziecka.