Horopter

Jak oczy uzgadniają położenie tego, co widzą?

Wyobraź sobie dziecko, które patrzy na jeden klocek. Oba oczy widzą go z nieco innej strony, ale mózg potrafi wskazać jego jedno położenie. Pomagają w tym odpowiadające sobie miejsca na siatkówkach, czyli warstwach odbierających światło z tyłu oczu.

Horopter to nazwa zbioru takich położeń w przestrzeni, z których obrazy trafiają właśnie na odpowiadające sobie miejsca. To sposób opisania relacji między ustawieniem oczu a oglądanym światem.

Nie musimy utrzymywać wszystkich oglądanych przedmiotów dokładnie na horopterze. Mózg potrafi połączyć również obrazy, które trochę się od siebie różnią. Dzięki temu widzimy pojedynczo przedmioty znajdujące się w pewnym otoczeniu horopteru. Różnice między obrazami pomagają też rozpoznawać głębię.

Gdy dziecko przenosi wzrok z bliskiego klocka na odległy, zmienia ustawienie oczu. Zmienia się wtedy również opisywany układ położeń. Nie ma jednego horopteru przypisanego na stałe do dziecka.

Po co pojawia się w wyjaśnieniu zeza?

Pojęcie pomaga zrozumieć, dlaczego samo odbieranie światła przez dwa oczy nie wystarcza do wspólnego widzenia. Ważne jest jeszcze uzgodnienie, gdzie znajduje się oglądany przedmiot.

W badaniu dziecka sprawdza się między innymi ustawienie oczu, ostrość i łączenie obrazów. Horopter stanowi część wyjaśnienia tych zależności.

Definicja zależna od przyjętej korespondencji

Horopter jest zbiorem punktów przestrzeni, które przy danym ustawieniu oczu pobudzają korespondujące miejsca siatkówek. Definicja wymaga określenia punktu fiksacji i modelu korespondencji. Nie opisuje stałego elementu anatomicznego.

W modelu geometrycznym poziomy horopter bywa przedstawiany za pomocą okręgu Vietha–Müllera, przechodzącego przez punkt fiksacji i odpowiednie punkty odniesienia obu oczu. Jest to konstrukcja idealizowana. Empiryczny horopter, wyznaczany na podstawie odpowiedzi percepcyjnych, nie musi odpowiadać jej dokładnie.

Horopter nie wyznacza całej strefy pojedynczego widzenia

Idealna korespondencja nie jest warunkiem koniecznym każdego pojedynczego spostrzeżenia. W otoczeniu horopteru istnieje zakres rozbieżności, który układ wzrokowy może połączyć. Opisuje go obszar Panuma.

Utożsamienie horopteru z całym zakresem fuzji prowadziłoby do błędnego wniosku, że każdy punkt poza nim musi być postrzegany podwójnie. Niewielkie rozbieżności obuoczne mogą pozostawać zgodne z pojedynczym widzeniem i dostarczać informacji o głębi.

Znaczenie modelu w ortoptystyce

Horopter pozwala rozdzielić trzy zagadnienia: ustawienie oczu, przyporządkowanie miejsc siatkówkowych i zakres tolerowanych rozbieżności. Zmiana fiksacji zmienia geometrię, a adaptacje czuciowe w zezie mogą zmieniać sposób lokalizowania bodźców.

Nie należy przenosić prostego rysunku geometrycznego bezpośrednio na wynik konkretnego stereotestu. Test zawiera określone bodźce i może ograniczać naturalne wskazówki głębi. Różnice między modelem a zachowaniem badanego wymagają interpretacji, a nie automatycznego uznania za patologię.