Twoje konto

Utwórz konto, aby zapisywać ćwiczenia dziecka, przeglądać jego aktywności i przekazywać podsumowania wybranemu specjaliście.

Okres wrażliwy

Etap rozwoju, w którym doświadczenie wzrokowe szczególnie silnie wpływa na widzenie. Nie ma jednej daty zakończenia tego okresu dla wszystkich funkcji i wszystkich dzieci.

Inne nazwy

okres krytyczny · sensitive / critical period · sensitive period · critical period

Dla rodzica

Dlaczego wiek dziecka ma znaczenie?

W pierwszych latach życia układ wzrokowy intensywnie uczy się korzystać z obrazów. Dobre warunki patrzenia pomagają mu się rozwijać. Długotrwały nieostry lub zasłonięty obraz może w tym czasie szczególnie mocno zaburzyć ten proces.

Taki czas zwiększonej podatności na doświadczenie nazywamy okresem wrażliwym. Różne umiejętności wzrokowe rozwijają się w różnym tempie, a ich okresy największej podatności kończą się stopniowo.

Dlaczego u niemowlęcia czasem liczą się tygodnie?

Znaczna przeszkoda zasłaniająca obraz, na przykład gęsta zaćma, może wcześnie zakłócić naukę widzenia. Dlatego takiej sytuacji nie ocenia się tak samo jak dopiero wykrytej różnicy wady wzroku u ucznia. Rodzaj problemu i moment jego pojawienia się są równie ważne jak sam wiek.

Wczesne wykrycie daje możliwość działania, zanim zaburzenie się utrwali. Pomagają w tym badania wzroku, bo niedowidzenie często rozwija się bez łatwych do zauważenia objawów.

Czy starszemu dziecku nie można już pomóc?

Nie można tego stwierdzić wyłącznie na podstawie wieku. Badania pokazują, że poprawa jest możliwa także u części starszych dzieci. Zależy między innymi od przyczyny, wcześniejszego leczenia i obecnego widzenia.

Nie należy więc ani rezygnować z oceny po określonych urodzinach, ani odkładać leczenia z myślą, że „zawsze zdążymy”. Najbardziej pomocne jest ustalenie, co można zrobić teraz i jak będzie sprawdzany efekt.

Dla studenta — wersja rozszerzona

Kilka rodzajów wrażliwości na doświadczenie

Okres wrażliwy oznacza etap zwiększonego wpływu doświadczenia na rozwój danej funkcji. Rozróżnia się czas, w którym doświadczenie wspiera prawidłowy rozwój, czas podatności na nieprawidłowe bodźce oraz okres możliwego odzyskiwania funkcji. Nie muszą mieć identycznego początku ani końca.

Lewis i Maurer, analizując dzieci z wczesną deprywacją wskutek zaćmy, wykazują odmienność tych przebiegów dla różnych aspektów widzenia. Ostrość, globalny ruch i inne funkcje nie powinny być opisywane jedną granicą rozwojową.

Co wnoszą modele zwierzęce?

Badania deprywacji jednoocznej wyjaśniły znaczenie konkurencji między oczami i zmian dominacji ocznej neuronów. Nowsze modele wskazują na procesy hamujące plastyczność w dojrzewającym układzie, między innymi związane z równowagą pobudzenia i hamowania oraz środowiskiem synaps.

Pozwalają budować hipotezy mechanistyczne. Nie pozwalają jednak przeliczać tygodni rozwoju kota czy myszy na konkretną datę graniczną u dziecka. Eksperymentalne znoszenie „hamulców” plastyczności nie jest równoznaczne z zatwierdzonym sposobem leczenia ludzi.

Wiek jako zmienna, nie wyrok

Średnia odpowiedź na leczenie zmienia się z wiekiem, ale rozkłady wyników nakładają się. Znaczenie mają również początkowa głębokość deficytu, typ nieprawidłowego doświadczenia, jego czas trwania i wcześniejsze postępowanie. Badania starszych dzieci nie unieważniają potrzeby wczesnego rozpoznawania.

W komunikacji należy rozróżniać mniejszą przeciętną podatność na zmianę, brak dowodów dla danej metody i całkowity brak możliwości poprawy. To trzy różne twierdzenia. Granica wieku w kryteriach badania określa jego populację, a nie automatycznie biologiczną granicę leczenia.